Overprikkeld raken: waarom het steeds erger lijkt te worden

Je zet de tv uit, maar het is nog niet stil in je hoofd. Je loopt de supermarkt in en voelt de drukte al voordat je bij de kassa bent. Aan het einde van de dag heb je niets bijzonders gedaan, en toch ben je op. Niet moe van inspanning — moe van te veel.

Overprikkeling wordt vaak verward met vermoeidheid, terwijl het iets anders is: je zenuwstelsel dat de hele dag prikkels blijft verwerken zonder dat er ruimte is om af te schakelen.

Waarom je systeem het niet meer bijhoudt

Ons zenuwstelsel is niet gebouwd op constante prikkels. Volgens de polyvagaaltheorie van Stephen Porges schakelt je lichaam voortdurend tussen alert zijn en tot rust komen — een systeem dat werkt zolang er ook daadwerkelijk rustmomenten zijn. Bij veel mensen ontbreken die. Beeldscherm na beeldscherm, geluid na geluid, prikkel na prikkel — zonder pauze schakelt je systeem niet meer terug naar rust, het blijft "aan" staan.

Dat verklaart waarom overprikkeling zich niet alleen mentaal uit, maar ook lichamelijk: een strakke kaak, opgetrokken schouders, een onrustig gevoel in je buik zonder duidelijke reden.

Niet iedereen raakt even snel overprikkeld

Sommige mensen verwerken prikkels nu eenmaal dieper en intenser dan anderen. Onderzoek van psycholoog Elaine Aron naar sensorische verwerkingsgevoeligheid laat zien dat dit een neurologisch verschil is, geen kwestie van "te gevoelig zijn". Als je hierin herkenning vindt, betekent overprikkeld raken niet dat er iets mis met je is — het betekent dat je systeem meer registreert dan gemiddeld, en dus ook meer herstel nodig heeft.

Wat helpt — en wat niet

Nog meer "ontspannen" volgens het boekje — een serie kijken, scrollen, snel iets leuks doen — helpt vaak juist niet, omdat het nieuwe prikkels toevoegt in plaats van je systeem de kans te geven af te schakelen. Wat wél helpt, is leren merken wánneer je overprikkeld raakt, vóórdat het te veel is. Dat begint met voelen in plaats van denken: waar in je lijf zit de spanning, wat gebeurt er in je ademhaling, wat doe je automatisch als het te veel wordt?

Dat is precies waar haptonomie bij helpt. Niet door je te vertellen dat je moet ontspannen, maar door je te laten ervaren wat jouw systeem nodig heeft om dat zelf weer te kunnen.

Veelgestelde vragen

Is overprikkeling hetzelfde als hooggevoeligheid? Niet per se. Hooggevoeligheid (HSP) is een aanleg waarbij je dieper prikkels verwerkt; overprikkeling is de toestand die daaruit kán ontstaan, maar iedereen kan overprikkeld raken bij aanhoudend te veel prikkels, ongeacht aanleg.

Kan overprikkeling een teken zijn van burn-out? Aanhoudende overprikkeling kan wel een voorloper zijn van overbelasting, maar is op zichzelf geen burn-out. Twijfel je? Bespreek het met je huisarts.

Wat kan haptotherapie hierbij betekenen? Haptotherapie helpt je leren herkennen wanneer je systeem vol raakt, zodat je eerder kunt bijsturen in plaats van pas te merken dat het te laat is.

Een eerste stap

Herken je dit — de constante ruis, het gevoel dat je nooit echt bijkomt? Dan hoef je niet te wachten tot het je overkomt.

Een traject begint altijd met een gratis kennismakingsgesprek van 20 minuten, zonder verplichtingen.

Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek: kirstenvanrumpt.nl/contact

Dit artikel is bedoeld als herkenning en informatie, geen diagnose. Heb je aanhoudende klachten? Raadpleeg altijd eerst je huisarts.

Bronnen:

• Porges, S. (2011). The Polyvagal Theory. W. W. Norton & Company.
• Aron, E. (1996). The Highly Sensitive Person. Broadway Books.
• TNO (2023). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden. nea.tno.nl